Japan earthquake, tsunami kill hundreds -động đất, sóng thần nhật bản, hàng trăm người thiệt mạng

TOKYO - A ferocious tsunami spawned by one of the largest earthquakes ever recorded slammed Japan's eastern coast Friday, killing hundreds as it swept away boats, cars and homes while widespread fires burned out of control. Tsunami warnings blanketed the entire Pacific, as far away as South America, Canada, Alaska and the entire U.S. West Coast.	TOKYO - Một cơn sóng thần hung dữ do một trong những trận động đất lớn nhất từng được ghi lại gây ra đã ập vào bờ biển phía đông của Nhật Bản hôm Thứ sáu, giết chết hàng trăm người khi nó cuốn trôi tàu thuyền, xe hơi và nhà cửa trong khi đó những đám cháy lan rộng bùng phát không thể kiểm soát được. Cảnh báo sóng thần bao phủ toàn bộ Thái Bình Dương, xa tới Nam Mỹ, Canada, Alaska và toàn bộ Bờ Tây Hoa Kỳ.
The magnitude 8.9 offshore quake unleashed a 23-foot tsunami and was followed by more than 50 aftershocks for hours, many of them of more than magnitude 6.0.	Trận động đất cường độ 8,9 Rích-te ngoài khơi đã khởi phát một cơn sóng thần cao 23-fut và tiếp theo hơn 50 dư chấn trong nhiều giờ, nhiều dư chấn có cường độ trên 6.0.
Japanese police say 200 to 300 bodies were found in Sendai, the closest major city to the epicenter. Earlier, police confirmed at least 60 people had been killed and 56 were missing. The death toll was likely to continue climbing given the scale of Friday's disaster; extensive search and rescue efforts were still just getting underway.	Cảnh sát Nhật Bản nói rằng 200-300 thi thể được tìm thấy tại Sendai, thành phố lớn gần tâm chấn nhất. Trước đó, cảnh sát xác nhận ít nhất 60 người đã bị tử vong và 56 người mất tích. Số người chết có khả năng tiếp tục tăng xét theo quy mô của thảm họa hôm thứ sáu này; việc mở rộng tìm kiếm và các nỗ lực cứu hộ vẫn đang được tiến hành.
A Japanese coast guard official said a search is under way for a ship carrying 80 dock workers that was swept away by the tsunami. The vessel was washed away from a shipbuilding site in Miyagi prefecture, close to the earthquake's epicenter.	Một cảnh sát bảo vệ bờ biển Nhật Bản chính thức cho biết người ta đang tiến hành tìm kiếm một tàu chở 80 công nhân cảng mà bị cuốn đi bởi sóng thần. Con tàu này đã bị cuốn đi từ một xưởng đóng tàu tại tỉnh Miyagi, gần tâm chấn của trận động đất.
Dozens of cities and villages along a 1,300-mile stretch of coastline were shaken by violent tremors that reached as far away as Tokyo, hundreds of miles from the epicenter.	Hàng chục thành phố và làng mạc dọc theo một đoạn 1300 dặm bờ biển đã bị rung chuyển bởi động đất dữ dội đến tận nơi xa như Tokyo, cách từ tâm chấn hàng trăm dặm.
Hawaii, entire Pacific, under tsunami warning "The earthquake has caused major damage in broad areas in northern Japan," Prime Minister Naoto Kan said at a news conference.	Hawaii, toàn bộ Thái Bình Dương, đang nằm dưới cảnh báo sóng thần "Trận động đất đã gây ra thiệt hại lớn tại các khu vực rộng lớn ở miền bắc Nhật Bản," Thủ tướng Naoto Kan nói tại một cuộc họp báo.
The International Atomic Energy Agency said Japan had closed four nuclear power plants as a precaution. A state of emergency was declared at one of the plants after its cooling system had a mechanical failure. Thousands of residents around the plant were ordered to evacuate. Trouble was reported at two other nuclear plants as well, but there was no radiation leak at any.	Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế cho biết Nhật Bản đã đóng cửa bốn nhà máy điện hạt nhân để phòng ngừa. Tình trạng khẩn cấp được tuyên bố tại một trong các nhà máy sau khi hệ thống của nó làm mát đã hỏng một bộ phận cơ khí. Hàng ngàn cư dân xung quanh nhà máy được lệnh sơ tán. Rắc rối cũng đã được báo cáo tại hai nhà máy hạt nhân khác, nhưng không có rò rỉ phóng xạ tại bất kỳ nhà máy nào.
Chief Cabinet Secretary Yukio Edano said the emergency measure at the nuclear power plant in Fukushima was a precaution and that the facility was not in immediate danger.	Bí thư thứ nhất nội các Yukio Edano cho biết các biện pháp khẩn cấp tại nhà máy điện hạt nhân ở Fukushima là mang tính chất đề phòng và cơ sở này đã không gặp nguy hiểm tức thời nào.
Even for a country used to earthquakes, this one was of horrific proportions because of the tsunami that crashed ashore, swallowing everything in its path as it surged several miles inland before retreating. The apocalyptic images of surging water broadcast by Japanese TV networks resembled scenes from a Hollywood disaster movie.	Ngay cả đối với một quốc gia quen chịu động đất, trận động đất này là một trong những trận khủng khiếp nhất vì những cơn sóng thần tràn vào bờ, nuốt tất cả mọi thứ trên đường đi của nó khi nó tiến tới vài dặm vào đất liền trước khi rút lui. Những hình ảnh ngày tận thế của nước dâng cao do mạng lưới truyền hình Nhật Bản phát sóng giống như những cảnh từ một bộ phim thảm họa của Hollywood.
Large fishing boats and other sea vessels rode high waves into the cities, slamming against overpasses or scraping under them and snapping power lines along the way. Upturned and partially submerged vehicles were seen bobbing in the water. Ships anchored in ports crashed against each other.	Tàu đánh cá lớn và tàu biển khác cưỡi sóng cao lao vào các thành phố, va đập vào các cầu vượt hoặc hoặc va quệt dưới gâmg cầu cuốn đổ đường dây điện trên đường đi. Xe cộ bị lật và nửa chìm nử nổi bập bềnh trong nước. Tàu neo tại cảng đâm vào nhau.
The highways to the worst-hit coastal areas were severely damaged and communications, including telephone lines, were snapped. Train services in northeastern Japan and in Tokyo, which normally serve 10 million people a day, were also suspended, leaving untold numbers stranded in stations or roaming the streets. Tokyo's Narita airport was closed indefinitely.	Các đường cao tốc tới những khu vực ven biển bị ảnh hưởng nặng nề nhất đã bị hỏng nặng và truyền thông, bao gồm cả đường dây điện thoại, đã bị cắt đứt. Dịch vụ xe lửa ở phía đông bắc Nhật Bản và ở Tokyo, mà thường phục vụ 10 triệu người một ngày, cũng bị đình trệ, để lại vô số hành khách bị mắc kẹt tại các ga hoặc lang thang trên các đường phố. Sân bay Narita của Tokyo đã đóng cửa vô thời hạn.
The quake was the strongest ever recorded in the highly seismically active archipelago, Japan's meteorological agency said. The 1923 Great Kanto Earthquake in Tokyo and its vicinity, which killed more than 140,000 people, registered 7.9.	Trận động đất này là mạnh nhất từng được ghi lại trong quần đảo có hoạt động địa chấn cao này, cơ quan khí tượng Nhật Bản cho biết. Các trận động đất Great Kanto 1923 tại Tokyo và vùng phụ cận, làm thiệt mạng hơn 140.000 người, có cường độ 7.9 Rích-te.
The most serious earthquake of the past several decades struck near Kobe in January 1995, killing more than 6,000 people and measured only a 6.8.	Các trận động đất nghiêm trọng nhất của những thập niên vừa qua xảy ra gần Kobe vào tháng Giêng năm 1995, làm chết hơn 6.000 người và chỉ có cường độ 6.8.
Japan has strict urban building codes requiring buildings to withstand even the most massive quakes and has prepared extensively for major earthquakes like Friday's. But the toll of any quake -- in damage and in lives -- is unpredictable, depending on timing, location and the presence of older buildings that don't meet modern earthquake standards, among other factors.	Nhật Bản có quy chuẩn xây dựng đô thị đòi hỏi nghiêm ngặt các tòa nhà phải chịu được ngay cả những trận động đất có quy mô lớn nhất và đã chuẩn bị mọi mặt cho trận động đất lớn hôm thứ sáu. Nhưng con số thiệt hại của bất kỳ trận động đất nào – về vật chất và sinh mạng - là không thể đoán trước được, nó phụ thuộc vào thời gian, địa điểm và sự hiện diện của các tòa nhà cũ không đáp ứng tiêu chuẩn động đất hiện đại, cùng các yếu tố khác nữa.
Matt Alt, an American living in Tokyo, told "The Early Show" on Friday morning that the quake lasted less than a minute, "but it felt a lot longer than that."	Matt Alt, một người Mỹ sống ở Tokyo, nói với "The Early Show" vào sáng thứ Sáu rằng trận động đất kéo dài ít hơn một phút, "nhưng tôi có cảm giác nó kéo dài lâu hơn thế."
Alt and his wife rushed out of their home as the temblor struck. "The undulation of the Earth was so powerful we had to hang onto the outside of our house," he told CBS News. "This was nothing like I've ever experienced."	Alt và vợ lao ra khỏi nhà của họ khi động đất xảy ra. "Các lay động của Trái đất mạnh tới mức chúng tôi đã phải bám vào phía ngoài ngôi nhà của chúng tôi," ông nói với CBS News. "Điều này là không hề giống như những gì tôi đã từng trải qua."
Adam Ezard, a British expatriate, said he and his colleagues rushed out of their office building with each powerful aftershock. Ezard and other witnesses said telephone lines were down or overloaded and attempts to reach loved ones were unsuccessful.	Adam Ezard, một người Anh sống ở nước ngoài, cho biết ông và cộng sự đã vội vã ra khỏi tòa nhà văn phòng của họ mỗi lần có dư chấn mạnh. Ezard và các nhân chứng khác cho biết đường dây điện thoại đã mất liên lạc hoặc quá tải và nỗ lực để gọi điện cho người thân đã không thành công.
Jesse Johnson, a native of the U.S. state of Nevada, who lives in Chiba, north of Tokyo, was eating at a sushi restaurant with his wife when the quake hit.	Jesse Johnson, một cư dân của tiểu bang Nevada, sinh sống ở Chiba, phía bắc Tokyo, đang ăn tại một nhà hàng sushi với vợ khi trận động đất xảy ra.
"At first it didn't feel unusual, but then it went on and on. So I got myself and my wife under the table," he told The Associated Press. "I've lived in Japan for 10 years and I've never felt anything like this before. The aftershocks keep coming. It's gotten to the point where I don't know whether it's me shaking or an earthquake."	"Lúc đầu, không thấy có gì bất thường, nhưng sau đó mỗi lúc một mạnh. Vì vậy, tôi và vợ tôi núp xuống dưới bàn,", Ông nói với Associated Press. "Tôi đã sống ở Nhật Bản trong 10 năm và tôi đã không bao giờ cảm thấy bất cứ điều gì như thế này trước đây. Các cơn dư chấn xảy ra liên tục. Đó là cái thời điểm mà tôi không biết liệu đó là tôi hay mặt đất đang rung."
Waves of muddy waters flowed over farmland near the city of Sendai, carrying buildings, some on fire, inland as cars attempted to drive away. Sendai airport, north of Tokyo, was inundated with cars, trucks, buses and thick mud deposited over its runways. Fires spread through a section of the city, public broadcaster NHK reported.	Những đợt sóng nước bùn chảy tràn vào đất canh tác gần thành phố Sendai, mang theo nhà, cửa mà một số đang cháy, khi xe ô tô đang cố gắng chạy vào nội địa. Sân bay Sendai, phía bắc Tokyo, đã tràn ngập xe hơi, xe tải, xe buýt và bùn dày tràn ngập đường băng. Cháy lan ra một phần của thành phố, nhân viên đài truyền hình NHK đưa tin.
More than 300 houses were washed away in Ofunato City alone. Television footage showed mangled debris, uprooted trees, upturned cars and shattered timber littering streets.	Chỉ một mình thành phố Ofunato đã có hơn 300 ngôi nhà bị cuốn trôi. Tivi phát đi hình ảnh các đống đổ nát, cây bật gốc, xe ô tô lật úp và đường phố đầy cây đổ ngổn ngang.
The tsunami roared over embankments, washing anything in its path inland before reversing directions and carrying the cars, homes and other debris out to sea. Flames shot from some of the houses, probably because of burst gas pipes.	Các cơn sóng thần tràn qua bờ kè, cuốn theo bất cứ cái gì trên đường nó đi vào đất liền trước khi đảo chiều và mang theo xe cộ, nhà cửa và những mảnh vỡ nát ra biển. Ngọn lửa bùng lên từ một số các ngôi nhà, có lẽ vì nổ đường ống khí đốt.
"Our initial assessment indicates that there has already been enormous damage," Edano said. "We will make maximum relief effort based on that assessment."	"Đánh giá ban đầu của chúng tôi cho thấy rằng có đã bị thiệt hại rất lớn", Edano nói. "Chúng tôi sẽ nỗ lực cứu trợ tối đa dựa trên đánh giá đó."
He said the Defense Ministry was sending troops to the quake-hit region. A utility aircraft and several helicopters were on the way.	Ông cho biết Bộ Quốc phòng đã gửi quân tới khu vực bị động đất. Một máy bay tiện dụng và một số trực thăng đang trên đường đi.
A large fire erupted at the Cosmo oil refinery in Ichihara city in Chiba prefecture and burned out of control with 100-foot-high flames whipping into the sky.	Một đám cháy lớn đã nổ ra tại nhà máy lọc dầu Cosmo ở thành phố Ichihara, quận Chiba và ngọn lửa cao tới 100-fut bùng lên bầu trời.
From northeastern Japan's Miyagi prefecture, NHK showed footage of a large ship being swept away and ramming directly into a breakwater in Kesennuma city.	Từ quận Miyagi đông bắc Nhật Bản, NHK đã phát song cảnh một con tàu lớn bị cuốn trôi và đâm trực tiếp vào một đê chắn sóng ở thành phố Kesennuma.
NHK said more than 4 million buildings were without power in Tokyo and its suburbs.	NHK cho biết hơn 4 triệu tòa nhà đã không có điện ở Tokyo và các vùng ngoại ô.
Also in Miyagi, a fire broke out in a turbine building of a nuclear power plant. Smoke was observed coming out of the building, which is separate from the plant's reactor, and the cause is under investigation, said Tohoku Electric Power Co.	Cũng tại Miyagi, một đám cháy nổ ra trong một tòa nhà tuabin của một nhà máy điện hạt nhân. Khói được quan sát đã bay ra khỏi tòa nhà, nằm tách biệt với lò phản ứng của nhà máy, và nguyên nhân đang được điều tra, công ty Điện lực Tohoku cho biết.
A reactor area of a nearby plant was leaking water, the company said. But it was unclear if the leak was caused by tsunami water or something else. There were no reports of radioactive leaks at any of Japan's nuclear plants.	Một khu vực lò phản ứng của một nhà máy gần đó đã bị rò rỉ nước, công ty cho biết. Nhưng không rõ rò rỉ gây ra bởi nước sóng thần hay cái gì khác. Không có báo cáo rò rỉ phóng xạ của bất kỳ lúc nào các nhà máy hạt nhân của Nhật Bản.
Jefferies International Limited, a global investment banking group, said it estimated overall losses to be about $10 billion.	Jefferies International Limited, một nhóm ngân hàng đầu tư toàn cầu, cho biết tổng thiệt hại ước tính là khoảng 10 tỷ USD.
The U.S. Geological Survey said the 2:46 p.m. quake was a magnitude 8.9, the biggest earthquake to hit Japan since officials began keeping records in the late 1800s, and one of the biggest ever recorded in the world.	Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ cho biết trận động đất lúc 2:46 giờ chiều là 8,9 độ rich-te, trận động đất lớn nhất xảy ra với Nhật Bản từ lúc bắt đầu có ghi nhận động đất vào cuối những năm 1800, và là một trong những trận động đất lớn nhất từng được ghi nhận trên thế giới.
The quake struck at a depth of six miles, about 80 miles off the eastern coast, the agency said. The area is 240 miles northeast of Tokyo.	Trận động đất xảy ra ở độ sâu sáu dặm, khoảng 80 dặm ngoài khơi bờ biển phía đông, các cơ quan nói. Khu vực này là 240 dặm về phía đông bắc của Tokyo.
A tsunami warning was extended to a number of Pacific, Southeast Asian and Latin American nations, including Japan, Russia, Indonesia, New Zealand and Chile. In the Philippines, authorities ordered an evacuation of coastal communities, but no unusual waves were reported.	Một cảnh báo sóng thần đã được mở rộng với một số nước Thái Bình Dương, Đông Nam Á và các nước Mỹ Latinh, bao gồm Nhật Bản, Nga, Indonesia, New Zealand và Chile. Tại Philippines, chính quyền ra lệnh di tản các cộng đồng ven biển, nhưng không có sóng bất thường được báo cáo.
Thousands of people fled their homes in Indonesia after officials warned of a tsunami up to 6 feet high. But waves of only 4 inches were measured. No big waves came to the Northern Mariana Islands, a U.S. territory, either.	Hàng ngàn người rời bỏ nhà cửa của họ tại Indonesia sau khi các quan chức đã cảnh báo về một cơn sóng thần cao đến 6 fut. Nhưng sóng chỉ đo được 4 inch. Cũng không có sóng lớn đến quần đảo Bắc Mariana, lãnh thổ của Hoa Kỳ, một trong hai.
The first waves were expected to hit Hawaii about 14:00 GMT (9 a.m. EST) Friday, and could reach more than 6 feet, the Pacific Tsunami Warning Center said.	Các đợt sóng đầu tiên được dự kiến ​​sẽ đến Hawaii khoảng 14:00 giờ GMT (9:00 EST) Thứ Sáu, và có thể cao hơn 6 fut, các Trung tâm cảnh báo sóng thần Thái Bình Dương cho biết.
In downtown Tokyo, large buildings shook violently and workers poured into the street for safety. TV footage showed a large building on fire and bellowing smoke in the Odaiba district of Tokyo. The tremor bent the upper tip of the iconic Tokyo Tower, a 1,093-foot steel structure inspired by the Eiffel Tower in Paris.	Trong trung tâm thành phố Tokyo, các tòa nhà lớn rung chuyển dữ dội và nhân viên đổ ra đường cho an toàn. Truyền hình cho thấy một tòa nhà lớn phát lửa và khói cuộn lên ở quận Odaiba Tokyo. Địa chấn đã uốn cong đầu phía trên của tháp biểu tượng Tokyo Tower, một cấu trúc thép cao 1093-fut lấy cảm hứng từ tháp Eiffel ở Paris.
Osamu Akiya, 46, was working in Tokyo at his office in a trading company when the quake hit.	Osamu Akiya, 46 tuổi, đang làm việc ở Tokyo trong văn phòng của mình tại một công ty kinh doanh thì trận động đất xảy ra.
It sent bookshelves and computers crashing to the floor, and cracks appeared in the walls.	Nó lôi giá sách và máy tính rơi xuống sàn, và các vết nứt xuất hiện trên các bức tường.
"I've been through many earthquakes, but I've never felt anything like this," he said. "I don't know if we'll be able to get home tonight."	"Tôi đã kinh qua nhiều trận động đất, nhưng tôi chưa bao giờ cảm thấy bất cứ điều gì như thế này," ông nói. "Tôi không biết liệu chúng tôi có thể về nhà tối nay hay không."
Footage on NHK from their Sendai office showed employees stumbling around and books and papers crashing from desks. It also showed a glass shelter at a bus stop in Tokyo completely smashed by the quake and a weeping woman nearby being comforted by another woman.	Cảnh trên đài NHK từ văn phòng của họ ở Sendai cho thấy nhân viên ngã lung tung và sách và giấy tờ rơi từ bàn làm việc. Nó cũng cho thấy một nơi trú ẩn lamg bằng kính tại một trạm xe bus ở Tokyo bị trận động đất phá vỡ hoàn toàn và một người phụ nữ khóc lóc gần đó được an ủi bởi người phụ nữ khác.
Several quakes had hit the same region in recent days, including a 7.3 magnitude one on Wednesday that caused no damage.	Một số chấn động đã đánh vào cùng một khu vực trong những ngày gần đây, vớ một chấn động có biên độ 7,3 vào ngày thứ tư mà không gây thiệt hại gì.
Hiroshi Sato, a disaster management official in northern Iwate prefecture, said officials were having trouble getting an overall picture of the destruction.	Hiroshi Sato, một viên chức quản lý thiên tai tại tỉnh Iwate miền Bắc, cho biết các quan chức đã gặp khó khăn khi xem xét bức tranh tổng thể của sự tàn phá.
"We don't even know the extent of damage. Roads were badly damaged and cut off as tsunami washed away debris, cars and many other things," he said.	"Chúng tôi thậm chí không nắm được mức độ thiệt hại. Đường bị hư hỏng nặng và giao thông bị cắt đứt khi sóng thần cuốn trôi các mảnh vụn, xe hơi và nhiều thứ khác," ông nói.
Dozens of fires were reported in northern prefectures of Fukushima, Sendai, Iwate and Ibaraki. Collapsed homes and landslides were also reported in Miyagi.	Hàng chục đám cháy đã được báo cáo ở quận Fukushima, Sendai, Iwate và Ibaraki ở miền bắc. Nhà cửa sụp đổ và sạt lở đất cũng đã được báo cáo trong tại Miyagi.
Japan's worst previous quake was in 1923 in Kanto, an 8.3-magnitude temblor that killed 143,000 people, according to USGS. A 7.2-magnitude quake in Kobe city in 1996 killed 6,400 people.	Trận động đất tồi tệ nhất trước đây ở Nhật Bản là vào năm 1923 tại Kanto, một trận động đất 8,3 độ Richter đã giết chết 143.000 người, theo Cục khảo sát địa chấn Hoa Kỳ, một trận động đất 7,2 độ richter ở thành phố Kobe vào năm 1996 đã giết chết 6.400 người.
Japan lies on the "Ring of Fire" - an arc of earthquake and volcanic zones stretching around the Pacific where about 90 percent of the world's quakes occur, including the one that triggered the Dec. 26, 2004, Indian Ocean tsunami that killed an estimated 230,000 people in 12 nations. A magnitude-8.8 temblor that shook central Chile last February also generated a tsunami and killed 524 people.	Nhật Bản nằm trên "Vành đai lửa" - một cung của động đất và núi lửa trải dài trên khắp khu vực Thái Bình Dương, nơi có khoảng 90 phần trăm các trận động đất xảy ra trên thế giới, trong đó có một trận đã gây ra sóng thần Ấn Độ Dương ngày 26 tháng Mười Hai, 2004, mà đã giết chết ước tính khoảng 230.000 người ở 12 quốc gia. Một động đất 8,8 độ richter, làm rung chuyển miền trung Chile cuối tháng hai cũng tạo ra một cơn sóng thần và đã giết chết 524 người.
Translated by Nguyễn Quang	I would like to express my deep symphathy with Japanese victims. Humans all over the world! Live a better life in an unstable world, on an unstable planet. Don’t make more wars, don’t cause more conflicts. Our existence is impermanent. Love each other, help each other to live better before it is too late for anyone to do anything. Humankind! Are we mature or immature after such a long evolution? Hue, March 12, 2011, nguyenquangy@gmail.com

Massive waves sweep inland after 8.9 magnitude quake, the largest in Japan's recorded history. Những đợt sóng lớn quét vào đất liền sau trận đột đất 8,9 độ Richter, lớn nhất trong lich sử Nhật bản.

CBS News RAW: A massive 8.9 magnitude earthquake shook Japan and triggered a tsunami that caused further devastation. The quake is the largest in Japanese history.
CBS News RAW: Một trận động đất 8,9 độ richter làm rung chuyển Nhật Bản và gây ra một cơn sóng thần tăng thêm tàn phá. Trận động đất này lớn nhất trong lịch sử Nhật Bản.

Earthquake-triggered tsunami waves sweep along Iwanuma in northern Japan on March 11, 2011. (AP Photo/Kyodo News) Sóng thần do động đất gây ra quét dọc Iwanuma ở miền bắc Nhật Bản vào ngày 11 tháng 3 năm 2011. (AP Photo / Kyodo News)

Part of houses swallowed by tsunami burn in Sendai, Miyagi Prefecture (state) after Japan was struck by a strong earthquake off its northeastern coast, March 11, 2011. (AP) Một phần ngôi nhà bị nuốt chửng bởi sóng thần ở Sendai, quận Miyagi Prefecture sau khi Nhật Bản bị một trận động đất mạnh ngoài khơi bờ biển đông bắc, 11 Tháng Ba, 2011. (AP)

Vehicles are crushed by a collapsed wall in a parking lot in Mito city, Ibaraki prefecture, March 11, 2011 after a massive earthquake rocked Japan. (Getty) Xe bị đè nát bởi một bức tường bị sụp đổ ở một bãi đậu xe trong thành phố Mito, quận Ibaraki, 11 Tháng 3 năm 2011 sau khi một trận động đất lớn làm rung chuyển Nhật Bản. (Getty)

The area is flooded by tsunami in Iwaki, Fukushima Prefecture, as Japan was struck by a magnitude 8.9 earthquake off its northeastern coast, March 11, 2011. (AP) Khu vực này bị ngập lụt do sóng thần ở Iwaki, quận Fukushima, Nhật Bản đã bị một trận động đất 8,9 độ richter ngoài khơi bờ biển đông bắc, ngày 11 Tháng 3 năm 2011. (AP)

Hotel employees gather at the hotel's entrance in Tokyo, Japan while an earthquake hits, March 11, 2011. (AP Photo/Itsuo Inouye) Updated at 9:55 a.m. ET	Nhân viên khách sạn tụ tập tại lối vào của khách sạn ở Tokyo, Nhật Bản, trong khi một cơn động đất xảy ra, 11 Tháng 3 năm 2011. (AP Photo / Itsuo Inouye) Cập nhật lúc 9:55 sáng ET

Russian geneticists suggest breeding mammoths: Các nhà di truyền học Nga đề nghị khôi phục voi mammoth

Russian geneticists suggest breeding mammoths: Các nhà di truyền học Nga đề nghị khôi phục voi mammoth

Russian geneticists are working to resurrect the mammoth, the enormous cold-tolerant mammoth is an ideal animal for agricultural breeding, they say.	Các nhà di truyền học Nga đang làm việc để hồi sinh voi ma-mút, loài chịu lạnh khổng lồ này là vật nuôi lý tưởng cho nông nghiệp, họ nói.
“Our studies dedicated to decoding the mammoth's genome will soon allow us to resurrect this long extinct animal,” Alexei Tikhonov, secretary for the National Mammoth Committee told Life.ru.	"Các nghiên cứu của chúng tôi dành riêng cho việc giải mã bộ gen của voi ma mút sẽ sớm cho phép chúng ta làm sống lại loài vật đã tuyệt chủng từ lâu này," Alexei Tikhonov, thư ký cho Uỷ ban voi ma-mút quốc gia nói với Life.ru.
“There are two ways to restore a species: the first one is cloning, but it requires a fully intact cell from the animal. When there is no cell left intact, but an animal can be recreated by decoding its genom,” Tikhonov explained.	"Có hai cách để khôi phục lại một loài: cách đầu tiên là nhân bản vô tính, nhưng nó đòi hỏi một tế bào hoàn toàn nguyên vẹn từ động vật. Khi có tế bào không còn nguyên vẹn, nhưng một con vật có thể được tái tạo bằng cách giải mã hệ gien của nó," Tikhonov giải thích.
According to researchers, by combining the genome of the mammoth and the Indian elephant, they will be able to create a transgenic animal.	Theo các nhà nghiên cứu, bằng cách kết hợp bộ gen của voi ma mút và voi Ấn Độ, họ sẽ có thể tạo ra một động vật biến đổi gen.
Today, a mixed team of Russian and American scientists have almost completed decoding the mammoth's genetic identity.	Hôm nay, một nhóm hỗn hợp của các nhà khoa học Nga và Mỹ đã gần như hoàn thành giải mã nhận dạng di truyền của voi ma mút.
“We already have the DNA from the hair of the famous Yukagir mammoth, found in Yakutia,” Tikhonov said.	"Chúng tôi đã có các ADN từ lông của voi ma-mút Yukagir nổi tiếng, được tìm thấy ở Yakutia," Tikhonov cho biết.
“I wouldn't be surprised to see a living mammoth in the very near future, although a lot depends on the funding, of course,” he said.	"Tôi sẽ không ngạc nhiên khi thấy một con voi ma-mút còn sống khổng lồ trong tương lai rất gần, mặc dù điều đó phụ thuộc rất nhiều vào kinh phí, tất nhiên," ông nói.
In times of financial crisis, mammoth farms could be a real blessing, scientists say, as they would produce cheap meat, skins and precious mammoth ivory.	Trong thời gian khủng hoảng tài chính, trang trại voi ma-mút khổng lồ có thể là một phước lành thật sự, các nhà khoa học nói, vì chúng sẽ sản xuất thịt rẻ, da và ngà voi ma mút quý giá.
One average-sized mammoth of four or five tons would provide enough meat for a hundred people for a whole year.	Một voi ma-mú có kích thước trung bình nặng bốn hoặc năm tấn sẽ cung cấp đủ thịt cho một trăm người ăn cả năm.
Researchers also think the mammoth meat should have an excellent taste, as prehistoric people took pains to hunt the dangerous animals instead of opting for easier prey.	Các nhà nghiên cứu cũng cho rằng thịt voi ma mút hẳn có một hương vị tuyệt vời, vì những người tiền sử đã chịu đựng gian khổ để săn loài động vật nguy hiểm này thay vì chọn con mồi dễ dàng hơn.
Translated by nguyenquangy@gmail.com

Famous Women Mathematicians - Các nhà toán học nữ nổi tiếng

The field of mathematics has seen some outstanding women power. Here are some contributions of the 'geniuses' who made their mark in this intellectual field.

Women pursued mathematics, science and philosophy, early in the twentieth century. I have tried to name some and present their greatness in the paragraphs to come:
Hypatia Hypatia was the first recognized women mathematician. She was born in Alexandria, Egypt, around 350AD and was a recognized scholar. Besides being a mathematician, she was an astute astronomer and a philosopher. She believed in the theories of Plato and Aristotle. An angry Christian mob killed her in, either the year 370 AD or the year 415 AD. There is still much confusion and debate on the exact year of her demise. Her immortal contributions to the mathematical world, paved the way for inexhaustible research on many topics. Her major works are as follows: * She wrote a commentary on the 13th volume of the famous Greek mathematics text book, 'Artihmetica'. * She edited Ptolemy's famous version of the 'Almagest'. * She edited her father's commentary on 'Euclid's Elements'. * She also made a commentary on a famous work on Conics by 'Apollonius'.
Maria Gaetana Agnesi A child prodigy, an Italian linguist and a math wizard, Maria was a multi-dimensional talent. Born in a wealthy family in 1718, she was the 21st child of her parents. She had a command over half a dozen languages. She is a renowned personality in the field of mathematics. Her contributions are as follows: * She wrote the first book introducing integral and differential calculus. * She also wrote 'Instituzioni analitiche ad uso della gioventu italiana'; a master piece regarded as the best extension to Euler's work. * She wrote a treaty, which could not get published, but was greatly admired. * She determined the equation of a peculiar curve, which came to be known as the 'Witch of Agnesi'.
Sophie Germain Sophie was born in a wealthy upper class French family, in 1776, the year of the American Revolution. Any sort of 'brainwork' was regarded as unhealthy and dangerous for women in those times. Sophie faced a lot of problems in getting her education, due to the social taboos that existed in her society. Still, she learned mathematics and carved a niche for herself in this field. She is often called as 'The Revolutionary Mathematician'. Her accomplishments are as follows: * Initially, she worked on number theories and gave many an interesting theorems on prime numbers. She even discovered new identities. Many such numbers are now called as "Sophie Germain primes". * Her work on 'Fermat's Last theorem' was a path-breaking one. * She was the first woman to attend both 'Academie des Science' and an 'Institut de France' session.
Ada Lovelace Ada was the daughter of the famous poet, 'Lord Byron'. Born on 10th December, 1815 in Britain, she is designated as the 'first programmer' of the world. She laid the foundation for the massive world of software and computers. In 1980, the computer programming language "Ada" was named after her. Her works are as follows: * She is chiefly recognized to have written the symbols and codes according to the rules, for Charles Babbage's early mechanical computer, 'the analytical engine'.
Sofia Kovalevskaya Born on 15th January, 1850, in Moscow, Russia, she was the first major female Russian mathematician. She opposed her elders to pursue higher studies. She is known for the following works: * She researched on differential equations known as 'Kovalevskaya Top'. * She worked on the 'Cauchy-Kovalevskaya theorem', a very basic theorem that helps understand differential equations.
Amalie Emmy Noether Born on 23rd March, 1882 in Germany, Amalie was a mathematician who is remembered for her revolutionary work in many fields. Albert Einstein described her as "the most important woman in mathematical history, since the higher education of women began". Her works include: * Exhaustive research on abstract algebra and theoretical physics. * Path-breaking theories in the field of algebra. * One of the famous theorems of physics 'Noether's Theorem', connecting conservation laws and symmetry was proposed by Noether. These were some of the famous women mathematicians who proved their mathematical genius and undoubtedly, will always find a place in the pages of history.

How the human penis lost its spines - Vì sao dương vật của người không còn gai xương nữa

How the human penis lost its spines - Vì sao dương vật của người không còn gai xương nữa
By Elizabeth Landau, CNN

Scientists are seeking to understand the underlying reasons why humans and chimpanzees have key differences Các nhà khoa học đang tìm hiểu lý do cơ bản tại sao người và tinh tinh lại có những điểm khác biệt quan trọng

How the human penis lost its spines	Vì sao dương vật của người không còn xương nữa
(CNN) - You've read the headline, and it probably made you giggle. Go ahead. Get it out of your system. Then take a deep breath and consider how evolution affected a few specific body parts, and why.	(CNN) - Bạn vừa đọc dòng tiêu đề, và nó có thể làm bạn cười khúc khích. Hãy đọc tiếp đi. Và chớ có cười nữa. Sau đó hít một hơi thật sâu và xem xét sự tiến hóa ảnh hưởng như thế nào đến một số bộ phận cụ thể của cơ thể, và tại sao như thế.
Humans and chimpanzees share more than 97% of DNA, but there are some fairly obvious differences in appearance, behavior and intellect. Now, scientists are learning more than ever about what makes us uniquely human.	Con người và tinh tinh có ADN giống nhau hơn 97%, nhưng có một số sự khác biệt khá rõ ràng về hình dạng, hành vi và trí tuệ. Bây giờ, hơn bao giờ hết các nhà khoa học đang nghiên cứu về những yếu tố mà đã làm cho con người chúng ta trở thành loài độc nhất vô nhị.
We know that humans have larger brains and, within the brain, a larger angular gyrus, a region associated with abstract concepts. Also, male chimpanzees have smaller penises than humans, and their penises have spines. Not like porcupine needles or anything, but small pointy projections on the surface that basically make the organ bumpy.	Chúng ta biết rằng con người có bộ não rất lớn và bên trong não có các nếp nhăn lớn, là khu vực liên kết với các khái niệm trừu tượng. Ngoài ra, tinh tinh đực có dương vật nhỏ hơn dương vật của con người, và dương vật của chúng có gai. Không giống như những cái gai của loài nhím hay bất cứ loài nào khác, nhưng là những phần nhỏ nhô ra trên bề mặt mà về cơ bản làm cho các cơ quan này không bằng phẳng nữa.
Gill Bejerano, a biologist at Stanford University School of Medicine, and colleagues wanted to further investigate why humans and chimpanzees have such differences. They analyzed the genomes of humans and closely related primates and discovered more than 500 regulatory regions - sequences in the genome responsible for controlling genes - that chimpanzees and other mammals have, but humans do not. In other words, they are making a list of DNA that has been lost from the human genome during millions of years of evolution. Results from their study are published in the journal Nature.	Bejerano Gill, một nhà sinh vật học thuộc trường Đại học Y Stanford, và các đồng nghiệp muốn tiếp tục điều tra lý do tại sao con người và tinh tinh có sự khác biệt như vậy. Họ đã phân tích bộ gen của con người và các loài động vật linh trưởng có quan hệ gần gũi với con người và đã phát hiện ra hơn 500 khu vực điều hòa - các chuỗi ở trong bộ gen chịu trách nhiệm kiểm soát gen - đó là cái mà tinh tinh và các loài động vật có vú khác đều có, nhưng con người thì không. Nói cách khác, các nhà khoa học đang liệt kê một danh sách các đoạn DNA đã bị mất từ ​​các hệ gen của con người trong hàng triệu năm tiến hóa. Kết quả từ nghiên cứu của họ được công bố trên tạp chí Tự Nhiên (Nature).
Think of it like light bulbs and their switches, where the light bulbs are genes and the switches are these controlling DNA sequences. If there's no bulb, the switch can't turn the light on. Now imagine there's one bulb and five switches to turn it on at different times in different places. If you take one of the switches away, the bulb still works in the four other contexts, but not in the fifth.	Hãy suy nghĩ về điều này như bóng đèn và công tắc của chúng, với các bóng đèn là những đoạn gen và công tắc là những chuỗi ADN kiểm soát. Nếu không có bóng, các công tắc không thể làm xuất hiện ánh sáng. Bây giờ hãy tưởng tượng có một bóng đèn và năm công tắc bật nó lên vào những thời điểm khác nhau ở những nơi khác nhau. Nếu bạn lấy đi một trong các công tắc đó, bóng đèn vẫn hoạt động trong bốn tình huống khác, nhưng không hoạt động trong tình huống thứ năm.
This study looks at two particular switches. Bejerano and colleagues took the switch information from a chimpanzee's genome and essentially "hooked it up" to a reporter gene, a gene whose effects scientists can track as an organism develops. They injected the reporter gene in a mouse egg to see what the switch would do.	Nghiên cứu này xem xét hai đoạn gene điều hòa riêng biệt. Bejerano và các đồng nghiệp đã lấy thông tin chuyển đổi từ hệ gen của tinh tinh và về cơ bản đã móc nối nó để tạo ra một gen sao chép, một gen mà hoạt động của nó các nhà khoa học có thể theo dõi khi cơ thể phát triển. Họ đã tiêm các gen sao chép vào trong trứng chuột để quan sát hoạt động của các công tắc này.
They found that in one case, a switch that had been lost in humans normally turns on an androgen receptor at the sites where sensory whiskers develop on the face and spines develop on the penis. Mice and many other animals have both of these characteristics, and humans do not.	Họ thấy rằng trong một trường hợp, một công tắc mà đã bị mất ở người lại hoạt động bình thường lên thụ thể androgen ở những nơi mà ria cảm giác phát triển trên mặt và gai xương phát triển trên dương vật. Chuột và nhiều động vật khác có cả hai đặc tính này, còn con người thì không.
"This switch controls the expression of a key gene that's required for the formation of these structures," said David Kingsley, a study co-author at Stanford University. "If you kill that gene - smash the lightbulb - which has been done previously in mouse genetics, the whiskers don't grow as much and the penile spines fail to form at all."	"Công tắc này điều khiển sự biểu hiện của một gene chìa khóa mà cần thiết cho sự hình thành của các cấu trúc này," David Kingsley, một đồng tác giả nghiên cứu tại Đại học Stanford cho biết. "Nếu bạn hủy hoại gen đó – tức là phá hủy các bóng đèn – điều mà đã được thực hiện trước đó trong hệ di truyền của chuột, ria sẽ không phát triển nhiều như thế và gai xương của dương vật không hình thành được nữa."
Humans have kept the "light bulb," however - we have androgen receptors - but ours don't produce whiskers or penile spines, he said. Chimpanzees do have small sensory whiskers, not as externally obvious as in cats or mice, but we don't have them at all.	Tuy nhiên, con người đã giữ các "bong đèn", - chúng ta có thụ thể androgen - nhưng chúng không tạo ra ria hoặc gai dương vật, ông nói. Tinh tinh có ria cảm giác nhỏ, dù không hiện ra bên ngoài rõ ràng như mèo hay chuột, còn chúng ta thì không có gì cả.
To sum up: Humans lack a switch in the genome that would "turn on" penile spines and sensory whiskers. But our primate relatives, such as chimpanzees, have the switch, and that's why they differ from us in these two ways.	Tóm lại: Con người thiếu một gen điều hòa trong bộ gen mà có thể "tạo ra" gai dương vật và ria giác quan. Nhưng những động vật linh trưởng họ hàng của chúng ta, như tinh tinh, có công tắc này, và đó là lý do tại sao chúng khác với chúng ta về hai phương diện.
And humans are somewhat exceptional in this regard - a lot of male primates have bumpy penises; mice, which are rodents, have them, too.	Và con người có ngoại lệ đặc biệt về phương diện này - có rất nhiều động vật linh trưởng đực có dương vật ghồ ghề và chuột, một động vật gặm nhấm cũng như vậy.
The basic idea of natural selection is that over many generations, an animal species loses some traits that are disadvantageous to survival or reproduction (or just don't do much, in some cases), and develops features that carry benefits. Traits that allow members of a species to have more children will eventually become more widespread, as they are passed on genetically to more and more offspring. In humans, this process takes place over hundreds of thousands to millions of years. So, there must be a good reason that the guys you know look different.	Ý tưởng cơ bản của chọn lọc tự nhiên là qua nhiều thế hệ, một loài động vật bị mất một số đặc điểm bất lợi cho sự tồn tại hay sinh sản (hoặc vô ích trong một số trường hợp), và phát triển các tính trạng có ích. Các tính trạng mà cho phép các thành viên của một loài có nhiều con cháu sẽ trở nên phổ biến, vì chúng đã được di truyền qua nhiều thế hệ con cháu hơn. Ở người, quá trình này diễn ra trong hàng trăm ngàn đến hàng triệu năm. Vì vậy, phải có một lý do xác đáng rằng cậu nhỏ mà bạn biết trông rất khác biệt.
In fact, speculation abounds about what purpose the spines serve. One theory is that they are used in sperm competition; if the male's goal is to get his mate pregnant, he will want to take out her previous partner's sperm if she's recently had sex. The bumpy penis may be better for removing that sperm from the female, scientists theorize.	Trong thực tế, có rất nhiều những nghiên cứu về vai trò của gai xương. Một giả thuyết cho rằng chúng được sử dụng trong cuộc cạnh tranh của tinh trùng, nếu mục tiêu của nam giới là làm người bạn đời của mình có thai, y sẽ muốn loại bỏ tinh dịch của đối tác trước đây của cô ấy nếu cô ấy gần đây đã có quan hệ tình dục. Dương vật gồ ghề có thể tốt hơn cho việc loại bỏ tinh trùng đó ra khỏi cơ quan sinh dục của con cái, các nhà khoa học đưa ra giả thuyết như thế.
There's probably less debate about why humans reap benefits from having larger brains than chimpanzees, Kingsley said.	Có lẽ ít cuộc tranh luận về việc tại sao con người lại thu được những lợi ích từ việc có bộ não lớn hơn so với tinh tinh, Kingsley nói.
The other "switch" examined in this study probably has to do with the expansion of brain regions in humans. Kingsley and colleagues believe they have found a place in their genome comparisons where the loss of DNA in humans may have contributed to the gain of neurons in the brain. That is to say, when humans evolved without a particular switch, the absence of that switch allowed the brain to grow further.	Công tắc thứ hai được xem xét trong nghiên cứu này có lẽ liên quan tới sự nở rộng của các vùng não ở người. Kingsley và các đồng nghiệp tin rằng trong khi so sánh hệ gen họ đã tìm thấy một vị trí, mà ở đó việc mất của ADN ở người có thể đã góp phần vào việc gia tăng số lượng các tế bào thần kinh trong não. Nghĩa là, khi con người tiến hóa mà không có một công tắc đặc biệt, thì sự vắng mặt của công tắc đó cho phép não tăng trưởng nhiều hơn nữa.
The earliest human ancestors probably had sensory whiskers, penile spines and small brains, Kingsley said. Evolutionary events to remove the whiskers and spines and enlarge the brain probably took place after humans and chimpanzees split apart as separate species (Some 5 million to 7 million years ago), but before Neanderthals and humans diverged (about 600,000 years ago), Kingsley said.	Các tổ tiên sớm nhất của con người có lẽ đã có các ria cảm giác, gai dương vật và bộ não nhỏ, Kingsley nói. Tiến hóa để loại bỏ râu, gai và mở rộng bộ não có thể diễn ra sau khi con người và tinh tinh tách riêng ra thành các loài riêng biệt (số 5-70 triệu năm trước), nhưng trước khi người Neanderthal và người hiện đại tách ra (khoảng 600.000 năm trước), Kingsley cho biết.
We know that Neanderthals had big brains like ours. They probably didn't have penile spines, either. There are traces of the Neanderthal genome in humans today, meaning Neanderthals and humans probably mated.	Chúng ta biết rằng người Neanderthal đã có bộ não lớn như chúng ta. Họ có lẽ cũng đã không còn xương dương vật nữa. Có dấu vết của bộ gen người Neanderthal ở người hiện đại, có nghĩa là người Neanderthal và con người có thể đã từng hôn phối.
"The fact that Neanderthals were also missing penile spines is at least consistent with the idea that the mating structures of Neanderthals and modern humans were compatible enough that some interbreeding occurred," Kingsley said.	"Thực tế rằng những người Neanderthal cũng thiếu gai dương vật ít nhất là phù hợp với ý tưởng rằng các cấu trúc sinh sản của người Neanderthal và người hiện đại đã tương thích đủ để sự giao phối có xảy ra", Kingsley cho biết.
Translated by Nguyễn Đình Đạt, class: Y2B Group 4	Người dịch: Nguyễn Đình Đạt tndinhdat@yahoo.com.vn