Reluctant superpower? Siêu cường miễn cưỡng?

Reluctant superpower?	Siêu cường miễn cưỡng?
Cary Huang South China Morning Post December 6, 2011 Tuesday	Cary Huang Bưu điện Hoa Nam Buổi Sáng 6/11/2011
China's growing economic might is indisputable, but whether it has the ability, or even desire, to usurp the US in military or diplomatic terms is far less certain	Sức mạnh kinh tế đang lên của Trung Quốc là điều không cần bàn cãi, nhưng liệu Trung Quốc có khả năng, hoặc thậm chí chỉ là mơ ước, nhằm chiếm đoạt vị thế siêu cường của Mỹ về mặt ngoại giao và quân sự, thì vẫn còn là điều xa vời.
As the sun is setting on the West, it will rise in the East. So predicted the late leader Mao Zedong in the heyday of global socialism. The Great Helmsman foresaw a glorious new era in which the proletariat would eliminate the bourgeoisie and socialism would toss capitalism onto history's junk heap.	Khi mặt trời lặn ở phương Tây, nó sẽ mọc ở phương Đông. Như cố lãnh đạo Mao Trạch Đông từng tiên đoán về thời hoàng kim của chủ nghĩa xã hội trên toàn thế giới. “Người cầm lái vĩ đại” [Mao Trạch Đông] đã nhìn thấy trước một kỷ nguyên mới huy hoàng, trong đó giai cấp vô sản sẽ tiêu diệt giai cấp tư sản, và chủ nghĩa xã hội sẽ ném chủ nghĩa tư bản vào đống rác của lịch sử.
Well, at least Mao got the geography right. In many quarters, the big debate now is whether the 21st century will be known as the Pacific Century or the Asian Century. The shift of global gravity from West to East is just that obvious.	Vâng, ít ra Mao có phần đúng về khía cạnh địa lý. Ở nhiều nơi, hiện vẫn còn sự tranh luận dai dẳng là liệu thế kỷ 21 sẽ được biết đến như Thế kỷ Thái Bình Dương hay Thế kỷ châu Á. Sự thay đổi trọng tâm của thế giới từ Tây sang Đông là điều rõ ràng.
But in a sudden spate of diplomatic activity, Washington is saying: "Not so fast". In a series of regional summits last month, Secretary of State Hillary Rodham Clinton asserted that the world's sole superpower - the United States - is in Asia to stay, and outlined a slew of policies to make sure the next decades are "America's Pacific century".	Nhưng trong một hoạt động ngoại giao dồn dập và bất ngờ, Washington sốt ruột: “Chưa được nhanh lắm”. Tại một loạt hội nghị thượng đỉnh cấp khu vực tháng vừa qua, Ngoại trưởng Hillary Rodham Clinton khẳng định siêu cường duy nhất thế giới – Mỹ – đến Châu Á là để tiếp tục ở lại, và phác thảo sự xoay chiều chính sách nhằm đảm bảo rằng các thập niên tới sẽ trở thành “thế kỷ Thái Bình Dương của Mỹ”.
"When I talk to my Asian counterparts," Clinton wrote in last month's issue of Foreign Policy, "one theme consistently stands out: They still want America to be an engaged and creative partner in the region's flourishing trade and financial interactions. And as I talk with business leaders across our own nation, I hear how important it is for the United States to expand our exports and our investment opportunities in Asia's dynamic markets."	Bà Clinton viết trên báo Foreign Policy, số phát hành tháng qua: “Khi tôi thảo luận với các vị đồng cấp ở châu Á, một chủ đề rõ ràng và nhất quán: Họ vẫn muốn Mỹ là một đối tác can dự và sáng tạo trong các hoạt động giao dịch tài chính, thương mại đang phát triển mạnh. Và khi tôi nói chuyện với giới lãnh đạo doanh nghiệp trên khắp nước Mỹ, tôi nghe thấy được tầm quan trọng như thế nào đối với Mỹ khi mở rộng xuất khẩu và các cơ hội đầu tư ở các thị trường năng động tại Châu Á”.
Yet, while America seeks to shore up its position in Asia-Pacific, the larger question is stirring lots of debate: just how big a threat to the US is a rising China, anyway?	Tuy nhiên, trong khi Mỹ tìm cách gia tăng vị thế của họ ở châu Á – Thái Bình Dương, thì một câu hỏi lớn hơn đang gây nhiều tranh luận: dù thế nào đi nữa, một Trung Quốc đang trỗi dậy có nguy cơ lớn đến mức nào đối với Mỹ?
Harvard historian Niall Ferguson says the US today resembles 17th century Spain or Britain circa 1900: dominant empires that underestimated the rise of new powers. In Britain's case, it was Germany; for the US, it is China.	Sử gia từ Đại học Harvard Niall Ferguson nhận xét Mỹ ngày nay giống với Tây Ban Nha và Anh ở thế kỷ 17, vào khoảng năm 1900: đó là những đế quốc thống trị đã đánh giá thấp sự trỗi dậy của các cường quốc mới. Trường hợp của Anh, đó là Đức; còn đối với Mỹ, đó chính là Trung Quốc.
"When China's economy is equal in size to that of the US, which could come as early as 2027... it means China becomes not only a major economic competitor - it's that already - but a diplomatic competitor and a military competitor," Ferguson said.	“Khi nền kinh tế Trung Quốc ngang bằng về quy mô với nền kinh tế Mỹ, sự kiện này có thể đến ngay từ năm 2027… có nghĩa Trung Quốc không chỉ trở thành đối thủ kinh tế chính – điều này đã diễn ra – mà còn là đối thủ về mặt ngoại giao và quân sự”, Ferguson nhận định.
In US President Barack Obama's nine-day Asia-Pacific trip - visiting Indonesia and Australia, chairing the Apec summit in his home state of Hawaii, and attending, in Bali, the first Asean Summit and East Asian Summit by a US president - he moved on several fronts to buttress US influence in the region. His initiatives ranged from forming a trade and investment bloc that excludes China, to consolidating the US military presence with a new US Marine base in Australia and isolating Beijing in the South China Sea dispute.	Trong chuyến công du chín ngày của Tổng thống Mỹ Barack Obama đến khu vực châu Á –Thái Bình Dương, thăm Indonesia và Úc, chủ trì Hội nghị cấp cao APEC tại tiểu bang quê nhà Hawaii, và là Tổng thống Mỹ đầu tiên tham dự hội nghị cấp cao ASEAN và thượng đỉnh Đông Á, diễn ra tại Bali, ông Obama đã xông xáo trên các mặt trận để tăng cường ảnh hưởng của Mỹ trong khu vực. Các sáng kiến của ông từ việc thành lập khối thương mại và đầu tư (TPP) không bao gồm Trung Quốc, đến việc củng cố sự hiện diện quân sự của Mỹ bằng kế hoạch thiết lập một căn cứ mới cho lực lượng thủy quân lục chiến Mỹ tại Úc, và cô lập Bắc Kinh trong vấn đề tranh chấp chủ quyền tại biển Đông.
To Asian leaders, Obama clearly meant to establish a counterbalance to China's growing diplomatic, economic and military might. And to a home audience, Obama emphasised that a US recovery from the financial crisis depends on tapping into Asia's dynamism. It's not just because of his childhood in Hawaii and Indonesia that he calls himself "America's first Pacific president".	Đối với các nhà lãnh đạo châu Á, ông Obama rõ ràng có ý định củng cố thế đối trọng với sức mạnh ngoại giao, kinh tế và quân sự đang gia tăng của Trung Quốc. Và đối với người dân trong nước, ông Obama nhấn mạnh sự phục hồi của Mỹ khỏi cơn khủng hoảng tài chính, phụ thuộc vào việc tận dụng ưu thế “thuyết động lực” của châu Á. Điều đó không chỉ vì thời thơ ấu của ông từng trải qua tại Hawaii và Indonesia mà ông gọi bản thân mình là “tổng thống Thái Bình Dương đầu tiên của Mỹ”.
Since taking office in early 2009, Obama has enunciated a back-to-Asia strategy but analysts say the execution has become possible only recently as the US winds down its wars in Afghanistan and Iraq.	Kể từ khi nhậm chức vào đầu năm 2009, ông Obama đã đề ra chiến lược “trở lại Châu Á”, nhưng các nhà phân tích cho rằng việc thực thi [chiến lược này] chỉ có thể làm được trong thời gian gần đây, khi Mỹ hiện trong giai đoạn thu dọn dần các cuộc chiến tại Afghanistan và Iraq.
But for the decade that Washington threw its military and diplomatic weight into those two conflicts, the nation that Napoleon called "the sleeping lion" was awakening in a big way. China rose from the world's seventh-largest economy in 2003 to the second-largest, now trailing only the US. No wonder so many people are convinced - and so many Americans downright worried - that US predominance is fading.	Nhưng trong suốt cả thập niên, khi Washington dồn toàn bộ mọi nỗ lực ngoại giao và quân sự vào hai cuộc xung đột nói trên, quốc gia mà Napoleon từng gọi là “con sư tử đang ngủ” đã bừng tỉnh trên rộng khắp mọi lĩnh vực. Trung Quốc đã vươn lên từ vị trí nền kinh tế lớn thứ bảy thế giới năm 2003, trở thành nền kinh tế đạt vị trí lớn thứ hai trên thế giới, hiện chỉ đứng sau Mỹ mà thôi. Không gì phải ngạc nhiên khi có nhiều người bị thuyết phục – và nhiều người Mỹ đã hết sức lo ngại, rằng ưu thế vượt trội của Mỹ đang mất dần.
Whereas the American Century was used to describe the 20th century after the US emerged as the strongest power after the second world war, the Pacific Century became an early descriptor of the 21st. Today it looks more like the Asian Century, with greater emphasis on the rising power of China, not to mention India.	Trong lúc “Thế kỷ của Mỹ” được dùng để mô tả thế kỷ 20 sau khi Mỹ nổi lên thành một cường quốc mạnh nhất kể từ sau Thế chiến II, thì “Thế kỷ Thái Bình Dương” được xem như một tín hiệu ban đầu của thế kỷ 21. Ngày nay, thế kỷ 21 trông giống “Thế kỷ Châu Á” nhiều hơn, mang tầm quan trọng lớn hơn liên quan đến quyền lực đang trỗi lên của Trung Quốc, không kể Ấn Độ.
Asia-Pacific - stretching from the Indian subcontinent to the western shores of the Americas, spanning two great oceans increasingly linked by trade and strategy - has become a key driver of global politics. Long home to more than half the world's population, it now boasts more than half the world's trade and economic output.	Châu Á – Thái Bình Dương trải dài từ tiểu lục địa Ấn Độ đến bờ tây của châu Mỹ, châu lục nằm giữa hai đại dương mênh mông, được kết nối ngày càng tăng về mặt thương mại và chiến lược, trở thành nguồn gốc xoay chuyển chủ chốt của tình hình chính trị toàn cầu. Từ lâu là nơi sinh sống của hơn một nửa dân số thế giới, hiện nay châu Á – Thái Bình Dương tự hào là nơi chiếm hơn phân nửa sản lượng kinh tế và thương mại toàn cầu.
To many Americans, especially on the right, there is no doubt that China's rise is a mortal threat. In their just-published book, Bowing to Beijing: How Barack Obama is Hastening America's Decline and Ushering a Century of Chinese Domination, Brett Decker, the Washington Times editorial page editor, and William Triplett, a former Republican counsel to the Senate Foreign Affairs Committee, argue that Obama is helping to put Beijing on top. As their publisher, Regnery Publishing, puts it: "Despite Chinese leaders showing their hostile intentions in every realm, the Obama administration refuses to take action or even acknowledge the threat."	Đối với nhiều người Mỹ, đặc biệt là cánh hữu, họ không hề nghi ngờ điều cho rằng sự nổi dậy của Trung Quốc chính là một nguy cơ chết người. Trong cuốn sách vừa mới phát hành “Bowing to Beijing: How Barack Obama is Hastening America’s Decline and Ushering a Century of Chinese Domination” (Khuất phục Bắc Kinh: Làm cách nào Barack Obama đẩy nhanh sự suy tàn của Mỹ và mở ra một thế kỷ nằm dưới gót thống trị của Trung Quốc), Brett Decker, biên tập viên trang xã luận của báo Washington Times, và William Triplett, cựu luật sư thuộc đảng Cộng Hòa làm việc cho Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, lập luận rằng, ông Obama đang giúp Bắc Kinh “leo lên đầu thiên hạ”. Là nơi phát hành ấn phẩm này, nhà xuất bản Regnery còn bồi thêm: “Mặc dù Trung Quốc luôn thể hiện ý muốn thù địch [với Mỹ] trong mọi lĩnh vực, nhưng chính quyền Obama lại không dám hành động, hoặc thậm chí không chịu thừa nhận nguy cơ đó”.
The topic dominated the Republican presidential debate on CNN on November 22, with candidates scrambling to air their fears over China's rising clout. Michele Bachmann said the US was paying to make China militarily stronger. Texas Governor Rick Perry called China the major threat to America. Jon Huntsman, the Putonghua-speaking former US ambassador to Beijing, said that based on his knowledge of China, the communist giant will find itself in big trouble in several years.	Chủ đề này cũng chi phối cuộc tranh luận giữa các ứng viên tranh cử chức tổng thống trong nội bộ đảng Cộng hòa trên đài CNN ngày 22 tháng 11, khi các ứng viên tranh nhau bày tỏ nỗi lo ngại về việc tăng cường sức mạnh của Trung Quốc. Michele Bachmann cho rằng, Mỹ đang trả giá cho việc để Trung Quốc mạnh hơn về quân sự. Thống đốc tiểu bang Texas Rick Perry gọi Trung Quốc là mối đe dọa chủ yếu đối với Mỹ. Jon Huntsman, cựu đại sứ Mỹ tại Bắc Kinh vốn thông thạo tiếng phổ thông, nhận định rằng, theo sự hiểu biết của ông về Trung Quốc, người khổng lồ cộng sản này sẽ tự nhận ra những vấn đề nổi cộm của mình trong những năm sắp tới.
The "rise of China" has been named the top news story of the 21st century by the Global Language Monitor, a US-based media analytics company, as measured by number of appearances in the global print and electronic media, on the internet and in social media.	Cụm từ “sự trỗi dậy của Trung Quốc” được sử dụng nhiều trong các bản tin hàng đầu của thế kỷ 21, đó là theo quan sát của Global Language Monitor, một công ty phân tích truyền thông có trụ sở tại Mỹ, khi thống kê số lần xuất hiện của cụm từ này trên báo in, truyền thông điện tử, trên mạng internet và trong truyền thông ở các mạng xã hội trực tuyến.
Under the theory of "lateral pressure", promulgated by political scientists Nazli Choucri and Robert North in their 1975 book Nations in Conflict, countries seek to expand their reach as their populations and technologies grow. Major powers inevitably come into conflict when their spheres of influence intersect.	Theo thuyết “áp lực hướng ra chung quanh” được phổ biến bởi các nhà khoa học chính trị Nazli Choucri và Robert North trong cuốn Xung đột giữa các quốc gia, ấn hành năm 1975, các nước thường có khuynh hướng mở rộng tầm ảnh hưởng của mình một khi dân số và công nghệ phát triển. Các cường quốc chính sẽ không tránh khỏi lâm vào xung đột khi những khu vực ảnh hưởng của họ va chạm, giao cắt với nhau.
If the theory holds, China and the US are destined to collide, for China is on course to overtake the US as the world's largest economy within, if not years, then a few decades. Meantime, the US economy is faltering, China has stockpiled more than US$3 trillion in foreign reserves and stands as the US's largest creditor, holding over US$1 trillion in Treasury bills.	Nếu thuyết này tin rằng Trung Quốc và Mỹ sẽ xung đột nhau, để Trung Quốc có thể vượt qua Mỹ, trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới, thì không chỉ mất vài năm, mà phải mất vài chục năm mới thực hiện được. Trong lúc nền kinh tế Mỹ đang chao đảo, Trung Quốc đã đạt mức dự trữ ngoại tệ hơn 3.000 tỷ đô la và là chủ nợ lớn nhất của Mỹ, nắm giữ hơn 1.000 tỷ đô la giá trị trái phiếu chính phủ Mỹ.
On November 21, the chairman of the Republican National Committee, Reince Priebus, wrote in the editorially conservative Washington Times that "a government that loses its sovereignty to its bondholders cannot guarantee prosperity or freedom"."And at the end of the day," he added, "an economy that is controlled by China cannot possibly compete with China."	Ngày 21 tháng 11, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia thuộc đảng Cộng hòa, Reince Priebus, đã viết xã luận trên tờ báo nổi tiếng bảo thủ Washington Times rằng “một chính phủ đánh mất chủ quyền quốc gia vào những người nắm giữ trái phiếu, thì không thể bảo đảm được tự do, thịnh vượng. Và sau cùng, một nền kinh tế bị Trung Quốc kiểm soát thì không thể nào cạnh tranh được với Trung Quốc”. Ông ấy kết luận.
Beijing is none too happy about this kind of talk. "The escalating rhetoric is putting pressure on US politicians to stand up to China, particularly during an economic downturn and a politically sensitive election year," said Liu Ming, deputy director of Shanghai Academy of Social Sciences Institute of Asia-Pacific Studies.	Bắc Kinh chẳng vui gì với kiểu tranh luận này. “Lối nói hùng biện mị dân đang tạo áp lực lên các chính khách Mỹ, buộc họ phải có thái độ đối đầu với Trung Quốc, đặc biệt trong thời điểm suy thoái kinh tế và trong năm bầu cử, rất nhạy cảm về chính trị”, đó là nhận xét của Liu Ming, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu châu Á – Thái Bình Dương, thuộc Học viện Khoa học Xã hội Thượng Hải.
Shi Yinhong, director of Renmin University's Centre of American Studies, likened Obama's recent offensive to the Cold War, when then US president Harry Truman announced his Truman Doctrine and the Marshall Plan after the second world war to rebuild Europe and "contain" Soviet communism. But few analysts who look at the wider political, diplomatic or military perspectives think China has posed any serious challenge to US leadership, let alone replaced it.	Shi Yinhong, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Châu Mỹ thuộc Đại học Nhân dân, đã gắn kết sự công kích [Trung Quốc] gần đây của ông Obama với tình trạng chiến tranh lạnh, khi Tổng thống Mỹ lúc đó là Harry Truman công bố Học thuyết Truman và Kế hoạch Marshall sau Thế chiến II, nhằm tái thiết châu Âu và “kiềm chế” chủ nghĩa cộng sản Xô-viết. Nhưng rất ít nhà nghiên cứu nào, vốn có có cái nhìn bao quát hơn về khía cạnh chính trị, ngoại giao và quân sự, lại nghĩ rằng Trung Quốc đặt ra bất kỳ thách thức nghiêm trọng nào đối với sự lãnh đạo của Mỹ, chứ đừng nói đến thay thế Mỹ.
"China has seriously weakened the US influence in the region, but the Chinese gains in Asia-Pacific have been largely economic," said Ben Simpfendorfer, managing director of Silk Road Associates, a political and economic consultancy.	“Trung Quốc đã làm suy yếu nghiêm trọng ảnh hưởng của Mỹ trong khu vực, nhưng lợi ích của Trung Quốc trong vùng châu Á – Thái Bình Dương phần lớn là về kinh tế”, đó là nhận xét của Ben Simpfendorfer, giám đốc điều hành Silk Road Associates, một tổ chức tư vấn kinh tế và chính trị.
"However, its continued success will depend greatly on whether other Asian countries prioritise economic or political issues."	“Tuy nhiên, sự thành công tiếp tục của Trung Quốc sẽ tùy thuộc rất lớn vào việc các nước châu Á khác dành ưu tiên vào các vấn đề kinh tế hay chính trị”.
Politically, Washington is still the moral leader in a world dominated by free-market economies and democracies, while the Communist Party of China is still struggling for survival due to its lack of legitimacy, Simpfendorfer said.	Xét về yếu tố chính trị, Washington vẫn là quốc gia lãnh đạo tinh thần trong một thế giới bị chi phối bởi các nền dân chủ và các nền kinh tế thị trường tự do, trong khi Đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn còn đang trăn trở tìm cách tồn tại vì thiếu tính chính đáng, Simpfendorfer bình luận.
In her book, Fragile Superpower, Susan Shirk, a former US State Department China specialist, says the political situation in China may be too unstable to survive the transition to superpower status. Minxin Pei, a professor of government at Claremont McKenna College in California, believes China is neither a superpower nor will be one soon, given the daunting political and economic challenges it faces.	Trong cuốn sách của mình mang tên Siêu cường mỏng manh, Susan Shirk, cựu chuyên gia về Trung Quốc, thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ, cho rằng tình hình chính trị tại Trung Quốc có thể quá bất ổn để vượt qua được thời kỳ chuyển tiếp tiến lên vị thế siêu cường. Minxin Pei, giáo sư về quản lý nhà nước tại Đại học Claremont McKenna, California, tin rằng, Trung Quốc không phải là một siêu cường, và trong tương lai gần cũng không thể, bởi những thách thức về mặt kinh tế và bản chất chính trị “sắt máu” mà Trung Quốc phải đối mặt.
Conversely, the US has forged solid diplomatic ties with most nations in the region, many of whom fear a rising communist giant.	Ngược lại, Mỹ đã tăng cường các mối quan hệ ngoại giao vững chắc với hầu hết các nước trong khu vực, nhiều nước trong số này thể hiện sự lo ngại về “người khổng lồ cộng sản” đang vươn lên.
Professor Edward Friedman, a specialist in Chinese politics at the University of Wisconsin-Madison, said that while some might see a rising East replacing a stagnant West, no Asian nation nor Russia wants to be subordinated to authoritarian, Sino-centric Beijing. "In short, while China's rapid rise is awesome, its domination seems impossible," Friedman says.	Giáo sư Edward Friedman, chuyên gia về chính trị Trung Quốc tại Đại học Wisconsin-Madison, cho rằng, trong lúc một số người có thể nhìn thấy một phương Đông đang trỗi dậy, thay thế một phương Tây uể oải, thì không một nước châu Á nào, kể cả Nga, muốn lệ thuộc vào kẻ độc tài Bắc Kinh luôn mang nặng tư tưởng Hoa vi trung (Sino-centric). “Tóm lại, trong lúc sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc có thể làm một số người khiếp sợ, thì sự thống trị của Trung Quốc là điều không thể xảy ra”, Friedman kết luận.
Liu Kang, professor of Asian and Middle Eastern studies at Duke University, said China's own perception of its place in the world was a major stumbling block on its road to world leadership. "The country up until now considers itself a defensive and inward-looking nation rather than a mover and shaker of world affairs," Liu said. "The absence of a clearly defined strategic vision is indicative of China's vital weakness. China's journey to becoming a truly global power will certainly be a long one."	Liu Kang, giáo sư nghiên cứu Châu Á và Trung Đông tại Đại học Duke, cho rằng, nhận thức của chính Trung Quốc về vị trí của họ trên thế giới là trở ngại chủ yếu cho Trung Quốc trên con đường dẫn đến vai trò lãnh đạo thế giới. Liu nhận xét “Cho đến nay, Trung Quốc vẫn tự xem mình là một quốc gia hướng nội và thủ thế kín kẽ, chứ không phải là một quốc gia dấn thân cùng tham gia giải quyết các vấn đề của thế giới. Sự thiếu vắng một tầm nhìn chiến lược được xác định rõ ràng đã bộc lộ sự yếu kém nghiêm trọng của Trung Quốc. Hành trình của Trung Quốc để trở thành cường quốc thế giới thật sự, tất nhiên vẫn là một con đường dài”.
As one of the world's largest nation's, China shares borders with 14 countries. Ties have been shaky with many of these neighbours and others around the South China Sea, most of which Beijing claims as its own territory. Border and maritime disputes continue with Japan, India, Vietnam and the Philippines. At times these have sparked deadly military clashes. In recent years, China has been building a blue-water naval fleet with new submarines and surface ships equipped with anti-ship ballistic missiles, and conducted sea trials of a refitted Soviet aircraft carrier in August.	Là một trong những quốc gia có diện tích lớn nhất thế giới, Trung Quốc có chung đường biên giới với cả thảy 14 nước. Quan hệ giữa Trung Quốc và các nước láng giềng cũng như với một số nước khác đã bị lung lay chung quanh vấn đề biển Đông, Trung Quốc đã đòi hỏi chủ quyền đối với hầu hết vùng biển này, xem đây như lãnh hải của riêng họ. Trung Quốc vẫn tiếp tục có những tranh chấp biển và biên giới với Nhật Bản, Ấn Độ, Việt Nam và Philippines. Có những lúc, các tranh chấp này đã kích hoạt thành những cuộc xung đột quân sự chết người. Những năm gần đây, Trung Quốc đã và đang xây dựng hạm đội hải quân chuyên tác chiến vùng biển xa với các tàu nổi, tàu ngầm mới được trang bị tên lửa đạn đạo đối hạm, và tháng 8 vừa qua, Trung Quốc đã cho chạy thử tàu sân bay chế tạo từ thời Xô-viết, được Trung Quốc mua và tân trang lại.
Meanwhile, the US maintains tens of thousands of troops in Japan and South Korea, and stations some of it most sophisticated aircraft at bases in the western Pacific. Constant patrols of US aircraft carrier battle groups maintain the military dominance Washington has enjoyed in Asia since 1945. Singapore will provide facilities for the US Navy's new littoral combat ships, and Vietnam has offered the use of Cam Ranh Bay port for provisioning and repairs. More announcements to let US ships and planes operate out of bases across the region can be expected.	Trong khi đó thì Mỹ duy trì hàng chục ngàn quân tại Nhật và Hàn Quốc, cùng một số tàu sân bay thuộc loại tinh vi hiện đại nhất tại các căn cứ trong vùng Tây Thái Bình Dương. Việc thường xuyên tuần tra của các nhóm tàu sân bay chiến đấu đã duy trì ưu thế quân sự vượt trội mà Washington nắm giữ từ năm 1945. Singapore sẽ cung cấp những cơ sở tiện ích cho các tàu chiến ven biển loại mới của hải quân Mỹ và Việt Nam đã loan báo dùng Cảng Cam Ranh thực hiện các dịch vụ sửa chữa và hậu cần [cho các tàu hải quân nước ngoài]. Dư luận có thể trông đợi sẽ có thêm những thông báo [chính thức] cho phép tàu chiến và máy bay quân sự Mỹ hoạt động bên ngoài các căn cứ trong khắp khu vực.
While the world believes that China is seeking to check and challenge the US, China's political leaders realise the immense opportunity costs of such relations, because economic integration has become a major theme in Chinese diplomacy.	Trong khi thế giới tin rằng Trung Quốc đang mưu toan ngăn chặn và thách thức Mỹ, các nhà lãnh đạo chính trị của Trung Quốc nhận ra chi phí cơ hội rất lớn đối với những mối quan hệ như vậy, bởi sự hội nhập kinh tế đã trở thành chủ đề chính trong chính sách ngoại giao của Trung Quốc.
"The US still plays a dominant role in regional and global affairs, and it is not in China's interest - nor is it positioned - to challenge it now," said Liu Ming.	“Mỹ tiếp tục đóng vai trò chi phối trong các vấn đề khu vực và toàn cầu, điều này không nằm trong mối quan tâm lợi ích của Trung Quốc – và vấn đề này cũng không đặt ra – để thách thức lẫn nhau”, Liu Ming bình luận.
Simpfendorfer says China's one-party communist rule - and that system's lack of appeal to other nations - will play an increasingly important role in defining its relations with Asia-Pacific. "But it's much harder to predict long-term political change than economic ones," he added.	Simpfendorfer cho rằng, thể chế độc đảng của nước Trung Hoa cộng sản và thiếu tính hấp dẫn đối với các quốc gia khác của hệ thống này sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc xác định rõ các mối quan hệ của Trung Quốc với khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Ông nói thêm: “Nhưng so với sự thay đổi kinh tế, thì việc dự đoán những đổi thay chính trị [của Trung Quốc] trong dài hạn khó hơn nhiều”.
Still, many Chinese expect the Middle Kingdom to return to the status it held in its glory days from the 11th-18th centuries, when it was the world's largest economy and a global centre of civilisation.	Mặc dù vậy, nhiều người Trung Quốc vẫn chờ mong “Vương Quốc Trung Tâm” (tức Trung Quốc) sẽ trở lại vị thế mà đất nước này có được trong những ngày tháng huy hoàng trong quá khứ, từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 18, giai đoạn mà Trung Quốc từng là một nền kinh tế lớn nhất thế giới và là trung tâm của nền văn minh toàn cầu.
There's a Chinese saying that captures that thought: every star has its turn to shine, like the sun in daytime and the moon at night.	Có một câu ngạn ngữ Trung Quốc rất đáng suy ngẫm: mọi vì tinh tú lần lượt tỏa sáng, như mặt trời tỏa sáng vào ban ngày, còn mặt trăng lại tỏa sáng về đêm.
	Translated by Nguyễn Tâm

Girls Just Want to Go to School - Con chỉ muốn đi học

Girls Just Want to Go to School	Cháu chỉ muốn được đi học
By NICHOLAS D. KRISTOF Published: November 9, 2011 THU THUA, Vietnam	Nicholas D. Kristof 9/11/2011 Thời báo Niu-I-óc
Dao Ngoc Phung, center, is obsessed with education as a way for the family to get ahead. She devotes herself to overseeing the schoolwork by her younger brother, Tien, and sister, Huong.	Đào Ngọc Phụng, đứng giữa, đinh ninh rằng học tập là một cách để cả gia đình để có thể tiến về phía trước. Cháu dành toàn tâm để trông coi việc học của em trai của mình, tên Tiến, và em gái, Hương.
Sometimes you see your own country more sharply from a distance. That’s how I felt as I dropped in on a shack in this remote area of the Mekong Delta in Vietnam.	Đôi khi bạn hiểu đất nước mình rõ hơn khi nhìn từ xa. Tôi chợt nghĩ như thế khi ghé thăm một căn chòi nhỏ ở miền đất hẻo lánh, vùng Châu thổ sông Cứu Long ở Việt Nam.
The head of the impoverished household during the week is a malnourished 14-year-old girl, Dao Ngoc Phung. She’s tiny, standing just 4 feet 11 inches and weighing 97 pounds.	Cô chủ gia đình nghèo khó này, Đào Ngọc Phụng là một bé gái mới 14 tuổi thiếu ăn suốt những ngày trong tuần. Cô bé người nhỏ xíu, cao chưa tới mét rưỡi và nặng chỉ 44 kg.
Yet if Phung is achingly fragile, she’s also breathtakingly strong. You appreciate the challenges that America faces in global competitiveness when you learn that Phung is so obsessed with schoolwork that she sets her alarm for 3 a.m. each day.	Tuy vậy, nếu như người Phụng mảnh mai đến đau lòng, thì cháu lại mạnh mẽ đến đáng phục. Bạn sẽ hiểu ra những thách thức mà nước Mỹ đang đối mặt về khả năng cạnh tranh toàn cầu khi bạn biết được rằng Phụng quyết tâm về việc học tập đến độ mỗi ngày cháu để đồng hồ báo thức để dậy lúc ba giờ sáng.
She rises quietly so as not to wake her younger brother and sister, who both share her bed, and she then cooks rice for breakfast while reviewing her books.	Cháu thường lặng lẽ thức dậy để khỏi làm em trai và em gái cùng ngủ chung giường phải thức giấc, rồi cháu vừa thổi cơm sáng vừa ôn bài.
The children’s mother died of cancer a year ago, leaving the family with $1,500 in debts. Their father, a carpenter named Dao Van Hiep, loves his children and is desperate for them to get an education, but he has taken city jobs so that he can pay down the debt. Therefore, during the week, Phung is like a single mother who happens to be in the ninth grade.	Mẹ cháu qua đời vì bệnh ung thư cách đây một năm, để lại cho gia đình món nợ khoảng 1.500 đô-la. Cha cháu, Đào Văn Hiệp, là thợ mộc, thương con và quyết tâm cho con đi học, nhưng ông phải lên thành phố làm nhiều công việc để có thể trả được nợ. Bởi vậy, suốt tuần, Phụng gánh trách nhiệm của một bà mẹ đơn thân dù chỉ mới học tới lớp chín.
Phung wakes her brother and sister, and then after breakfast they all trundle off to school. For Phung, that means a 90-minute bicycle ride each way. She arrives at school 20 minutes early to be sure she’s not late.	Phụng thức hai em dậy, ăn sáng xong thì cả ba chị em còng lưng đạp xe tới trường. Với Phụng, đó là một tiếng rưỡi đạp xe đến trường và một tiếng rưỡi đạp xe về nhà. Cháu thường xuyên tới trường trước 20 phút để chắc chắn khỏi bị trễ.
After school, the three children go fishing to get something to eat for dinner. Phung reserves unpleasant chores, like cleaning the toilet, for herself, but she does not hesitate to discipline her younger brother, Tien, 9, or sister, Huong, 12. When Tien disobeyed her by hanging out with some bad boys, she thrashed him with a stick.	Tan trường, ba chị em cùng đi bắt cá để kiếm cái ăn cho bữa tối. Phụng đảm đương những việc nặng nhọc trong nhà, như dọn rửa nhà vệ sinh, nhưng cháu cũng không do dự khi phải phạt em trai Tiến, 9 tuổi, và em gái Hương, 12 tuổi. Khi Tiến không nghe lời chị mà đi lêu lõng với mấy đứa bạn xấu, Phụng phạt roi em mình.
Most of the time, though, she’s gentle, especially when Tien misses his mother. “I try to comfort him,” she says, “but then all three of us end up crying.”	Tuy nhiên, thường thì cháu luôn dịu dàng, đặc biệt những lúc Tiến nhớ mẹ. “Con cố an ủi nó,” cháu kể, “nhưng rồi cả ba chị em ôm nhau khóc.”
Phung yearns to attend university and become an accountant. It’s an almost impossible dream for a village girl, but across East Asia the poor often compensate for lack of money with a dazzling work ethic and gritty faith that education can change destinies. The obsession with schooling is a legacy of Confucianism — a 2,500-year-old tradition of respect for teachers, scholarship and meritocratic exams. That’s one reason Confucian countries like China, South Korea and Vietnam are among the world’s star performers in the war on poverty.	Phụng ao ước được đi học đại học và làm nhân viên kế toán. Đó là một giấc mơ gần như vô vọng đối với một cô gái nông thôn, nhưng ở các nước Đông Á, người nghèo thường bù đắp cho sựu túng thiếu của họ bằng sự siêng năng làm việc đến mức đáng kinh ngạc và với lòng tin bền bỉ rằng học vấn có thể làm số phận họ đổi thay. Sự say mê học hành đến mức ám ảnh là một di sản của Khổng giáo – một truyền thống tôn sư trọng đạo đã có 2.500 năm nay, đề cao việc học và thi cử để chọn tài năng. Đó là lời giải thích tại sao những nước Khổng giáo như Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam đều đạt thành tích hàng đầu thế giới trong cuộc chiến chống nghèo đói.
Phung pleads with her father to pay for extra tutoring in math and English. He explains softly that the cost — $40 a year — is unaffordable.	Phụng xin cha cho tiền học thêm toán và tiếng Anh. Song cha cháu nhẹ nhàng giải thích rằng tiền học – khoảng 40 đô mỗi năm – là quá đắt nên không thể cho cháu học.
(For anyone who wants to help Phung, an aid group called Room to Read has set up a fund to help her and girls like her; details are on my blog, nytimes.com/ontheground, or on Facebook.com/Kristof.)	(Với những ai muốn giúp đỡ Phụng, đã có một quỹ hỗ trợ tên là Room to Read được lập ra để giúp cháu và những cháu gái khác có hoàn cảnh tương tự; xin xem chi tiết trên blog của tôi, nytimes.com/ontheground, hoặc trên Facebook.com/Kristof.)
I wish we Americans could absorb a dollop of Phung’s reverence for education. The United States, once the world leader in high school and college attendance, has lagged in both since the 1970s. Of 27 countries in the Organization for Economic Cooperation and Development for which we have data, the United States now ranks 23rd in high school graduation rates.	Tôi ước rằng người Mỹ chúng ta có thể tiếp thu phần nào ý thức tôn trọng học vấn của cháu Phụng. Hoa kỳ, vốn là nước dẫn đầu thế giới về tỉ lệ học sinh học trung học và đại học, nhưng đã tụt hậu về cả hai mặt này kể từ những năm 1970. Trong 27 nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) mà chúng ta hiện có số liệu, thì Hoa Kỳ đang xếp thứ 23 về tỉ lệ tốt nghiệp trung học.
Granted, Asian schools don’t nurture creativity, and Vietnamese girls are sometimes treated as second-class citizens who must drop out of school to help at home. But education is generally a top priority in East Asia, for everyone from presidents to peasants.	Cho dù trường học ở Châu Á không nuôi dưỡng sáng tạo, và các cháu gái Việt Nam đôi lúc bị coi như công dân hạng hai, phải bỏ học để đỡ đần gia đình, nhưng giáo dục vốn là ưu tiên hàng đầu ở Đông Á, đối với tất cả mọi người từ các vị chủ tịch cho tới nông dân.
Teachers in America’s troubled schools complain to me that parents rarely show up for meetings. In contrast, Phung’s father takes a day off work and spends a day’s wages for transportation to attend parent-teacher conferences.	Ở Mỹ giáo viên dạy các trường có vấn đề thường than phiền với tôi rằng phụ huynh học sinh ít khi đi họp. Ngược lại, cha Phụng đã nghỉ một ngày làm, và dành một ngày lương mua vé xe để đi họp phụ huynh cho con.
“If I don’t work, I lose a little bit of money,” he said. “But if my kids miss out on school, they lose their life hopes. I want to know how they’re doing in school.”	“Nếu tôi nghỉ làm, tôi có mất chút tiền,” ông nói. “Nhưng nếu con tôi lơi là học tập, thì sẽ đánh mất hy vọng của cả đời chúng. Tôi muốn biết con mình học hành thế nào ở trường.”
“I tell my children that we don’t own land that I can leave them when they grow up,” he added. “So the only thing I can give them is an education.”	“Tôi bảo các con rằng nhà mình không có đất đai để lại cho con cái khi lớn lên,” ông nói tiếp. “Cho nên, cái duy nhất mà tôi có thể cho chúng là học vấn.”
For all the differences between Vietnam and America, here’s a common truth: The best way to sustain a nation’s competitiveness is to build human capital. I wish we Americans, especially our politicians, could learn from Phung that our long-term strength will depend less on our aircraft carriers than on the robustness of our kindergartens, less on financing spy satellites than on financing Pell grants.	Cho dù giữa Việt Nam và Mỹ có biết bao khác biệt, những vẫn có một chân lý chung này: Cách tốt nhất để duy trì sức cạnh tranh của một quốc gia là xây dựng nguồn vốn con người. Tôi ước gì người Mỹ chúng ta, đặc biệt là các chính khách, có thể học được từ cháu Phụng rằng sức mạnh lâu dài của chúng ta sẽ phụ thuộc ít hơn vào các tàu sân bay, và phụ thuộc nhiều hơn vào sự vững mạnh của hệ thống nhà trẻ, phụ thuộc ít hơn vào việc chi tiêu cho các vệ tinh do thám, và phụ thuộc hơn vào việc tài trợ cho các học bổng Pell*.
The Federal Pell Grant Program provides need-based grants to low-income undergraduate and certain postbaccalaureate students.	*Chương trình học bổng Liên bang dành cho các sinh viên đại học và một số học sinh tốt nghiệp trung học thuộc gia đình có thu nhập thấp
Phung gets this better than our Congress. Every day, she helps her little brother and sister with their homework first and then completes her own. Sometimes she doesn’t collapse into bed until 11 p.m., only to rouse herself four hours later. On Sundays, Phung sleeps in. As she explained: “I don’t get up till 5.”	Phụng hiểu điều này rõ hơn Quốc hội chúng ta. Ngày ngày, cháu giúp hai em làm học bài trước, rồi làm bài của mình sau. Có khi mãi tới 11 giờ đêm cháu mới đi ngủ, để rồi bốn tiếng sau lại thức dậy học. Ngày chủ nhật, Phụng thường ngủ ráng. Cháu giải thích: “5 giờ con mới dậy lận.”
	Chuyển ngữ: Nguyễn Quang
http://www.nytimes.com/2011/11/10/opinion/kristof-girls-just-want-to-go-to-school.html?_r=4&emc=tnt&tntemail0=y

Dưới đây là một bản dịch khác của le-na, với giọng văn rất truyền cảm

Girls Just Want to Go to School - Con chỉ muốn đi học Dao Ngoc Phung, center, is obsessed with education as a way for the family to get ahead. She devotes herself to overseeing the schoolwork by her younger brother, Tien, and sister, Huong. Sometimes you see your own country more sharply from a distance. That’s how I felt as I dropped in on a shack in this remote area of the Mekong Delta in Vietnam. The head of the impoverished household during the week is a malnourished 14-year-old girl, Dao Ngoc Phung. She’s tiny, standing just 4 feet 11 inches and weighing 97 pounds. Yet if Phung is achingly fragile, she’s also breathtakingly strong. You appreciate the challenges that America faces in global competitiveness when you learn that Phung is so obsessed with schoolwork that she sets her alarm for 3 a.m. each day. She rises quietly so as not to wake her younger brother and sister, who both share her bed, and she then cooks rice for breakfast while reviewing her books. The children’s mother died of cancer a year ago, leaving the family with $1,500 in debts. Their father, a carpenter named Dao Van Hiep, loves his children and is desperate for them to get an education, but he has taken city jobs so that he can pay down the debt. Therefore, during the week, Phung is like a single mother who happens to be in the ninth grade. Phung wakes her brother and sister, and then after breakfast they all trundle off to school. For Phung, that means a 90-minute bicycle ride each way. She arrives at school 20 minutes early to be sure she’s not late. After school, the three children go fishing to get something to eat for dinner. Phung reserves unpleasant chores, like cleaning the toilet, for herself, but she does not hesitate to discipline her younger brother, Tien, 9, or sister, Huong, 12. When Tien disobeyed her by hanging out with some bad boys, she thrashed him with a stick. Most of the time, though, she’s gentle, especially when Tien misses his mother. “I try to comfort him,” she says, “but then all three of us end up crying.” Phung yearns to attend university and become an accountant. It’s an almost impossible dream for a village girl, but across East Asia the poor often compensate for lack of money with a dazzling work ethic and gritty faith that education can change destinies. The obsession with schooling is a legacy of Confucianism — a 2,500-year-old tradition of respect for teachers, scholarship and meritocratic exams. That’s one reason Confucian countries like China, South Korea and Vietnam are among the world’s star performers in the war on poverty. Phung pleads with her father to pay for extra tutoring in math and English. He explains softly that the cost — $40 a year — is unaffordable. (For anyone who wants to help Phung, an aid group called Room to Read has set up a fund to help her and girls like her; details are on my blog, nytimes.com/ontheground, or onFacebook.com/Kristof.) I wish we Americans could absorb a dollop of Phung’s reverence for education. The United States, once the world leader in high school and college attendance, has lagged in both since the 1970s. Of 27 countries in the Organization for Economic Cooperation and Development for which we have data, the United States now ranks 23rd in high school graduation rates. Granted, Asian schools don’t nurture creativity, and Vietnamese girls are sometimes treated as second-class citizens who must drop out of school to help at home. But education is generally a top priority in East Asia, for everyone from presidents to peasants. Teachers in America’s troubled schools complain to me that parents rarely show up for meetings. In contrast, Phung’s father takes a day off work and spends a day’s wages for transportation to attend parent-teacher conferences. “If I don’t work, I lose a little bit of money,” he said. “But if my kids miss out on school, they lose their life hopes. I want to know how they’re doing in school.” “I tell my children that we don’t own land that I can leave them when they grow up,” he added. “So the only thing I can give them is an education.” For all the differences between Vietnam and America, here’s a common truth: The best way to sustain a nation’s competitiveness is to build human capital. I wish we Americans, especially our politicians, could learn from Phung that our long-term strength will depend less on our aircraft carriers than on the robustness of our kindergartens, less on financing spy satellites than on financing Pell grants. Phung gets this better than our Congress. Every day, she helps her little brother and sister with their homework first and then completes her own. Sometimes she doesn’t collapse into bed until 11 p.m., only to rouse herself four hours later. On Sundays, Phung sleeps in. As she explained: “I don’t get up till 5.”

Girls Just Want to Go to School - Con chỉ muốn đi học Cô bé Đào Ngọc Phụng, đứng giữa, luôn hằng mong được theo đuổi con đường học vấn để giúp gia đình thoát khỏi cảnh khốn khó. Cô bé đảm trách luôn việc trông nom em trai, Tiến và em gái, Hương trong việc học hành. Đôi khi, bạn sẽ nhìn nhận về tổ quốc mình sâu sắc hơn khi quan sát nó từ một nơi xa. Đó là điều mà tôi cảm nhận được khi ghé vào túp lều xiêu vẹo trong khu vực hẻo lánh của Đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam. Trong suốt tuần lễ tôi có mặt ở đây, chủ của gia đình nghèo khó này là Đào Ngọc Phụng, một cô bé 14 tuổi gầy nhom. Cô gái bé nhỏ, chỉ cao chừng mét rưỡi (4 feet 11 inches = 1,4986 m) và nặng 44kg (97 pounds = 43,99 kg) Tuy Phụng gầy gò ốm yếu là vậy, nghị lực của cô bé quả là phi thường. Bạn sẽ đánh giá được những thách thức mà nước Mỹ gặp phải trong quá trình cạnh tranh toàn cầu khi bạn chứng kiến cô bé Phùng ham học hàng ngày thức dậy học bài từ lúc 3h sáng. Cô bé rón rén thức dậy vì sợ làm em trai và em gái ngủ chung giường thức giấc. Sau đó cô bé vừa nấu cơm sáng vừa tranh thủ học bài. Mẹ các em mất năm ngoái do căn bệnh ung thư, để lại khoản nợ cho gia đình lên tới hơn 30 triệu ($1,500). Bố các em, anh Đào Văn Hiệp, làm nghề thợ mộc, vốn rất yêu các con và nỗ lực hết sức để con mình được đến trường. Tuy nhiên, ông phải lên thành phố kiếm tiền trả nợ. Vậy nên, suốt cả tuần, Phụng là “bà mẹ đơn thân” mới học lớp 9. Phùng đánh thức các em, và sau khi ăn sáng, mấy chị em hối hả đi học. Với Phụng, quãng đường đi học mất tới 90 phút đạp xe. Cô bé tới trường sớm 20 phút để không muộn học. Tan học, 3 chị em đi câu cá để có thức ăn cho bữa tối. Phụng đảm đương mọi công việc cực nhọc trong nhà, như là lau chùi hố xí, nhưng cô bé luôn giữ kĩ luật với cậu em trai tên Tiến, 9 tuổi, và em gái, Hương, 12 tuổi. Khi Tiến không vâng lời, bỏ đi chơi với bọn con trai lêu lổng ngoài đường, bà chị lấy gậy vụt cho cậu em một trận. Song đó chỉ là đôi khi, bình thường bà chị rất dịu dàng với cậu em, nhất là khi Tiến nhớ mẹ. Cô bé kể: “Cháu tìm cách an ủi nó”, “Cơ mà cuối cùng thì 3 chị em òa khóc luôn” Phụng khao khát được đi học đại học và trở thành kế toán. Đây là giấc mơ khó lòng thành hiện thực đối với một cô bé vùng quê nghèo khó. Nhưng khắp khu vực Đông Á, người nghèo thường bù đắp khoảng trống thiếu thốn về vật chất bằng đức tin kiên định trong tâm khảm rằng vốn học thức có thể giúp người ta thay đổi vận mệnh. Khao khát được học hành là di sản của Nho giáo - với truyền thống 2500 năm tôn sư trọng đạo, mến mộ học thức và các kì thì tìm kiếm nhân tài. Đó là một lý do giả thích vì sai những đất nước chịu ảnh hưởng của Nho giáo như Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam là những ngôi sao sáng trong cuộc chiến chống đói nghèo. Phụng xin bố tiền đi học thêm toán và tiếng Anh. Bố em nhẹ nhàng bảo em rằng tiền học – 800 ngàn đồng ($ 40) một năm- là lớn quá, nhà mình không kham nổi. (Bạn đọc có lòng hảo tâm muốn giúp đỡ Phụng thì xin vui lòng liên hệ với nhóm “Room to Read”, nhóm vừa lập quỹ để giúp đỡ Phụng và những cô bé có hoàn cảnh như em; mọi chi tiết có trên blog của tôi nytimes.com/ontheground, hay địa chỉ facebook Facebook.com/Kristof ) Tôi ước gì người Mỹ cũng có được lòng hiếu học như Phụng. Nước Mỹ, quốc gia từng dẫn đầu thế giới về tỷ lệ học sinh theo học phổ thông trung học và đại học, đã tụt lại phía sau từ thập niên 70. Theo số liệu mà chúng tôi hiện có, nước Mỹ nay chỉ đứng thứ 23 trong số 27 nước thuộc Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) về tỉ lệ học sinh tốt nghiệp phổ thông trung học. Mặc dù vậy, các trường học ở châu Á không ươm mầm sự sáng tạo, và nữ sinh Việt đôi khi bị đối xử như là công dân hạng hai, các em phải bỏ học để giúp đỡ gia đình. Song, nhìn chung, giáo dục vẫn được coi là ưu tiên hàng đầu ở Đông Á, từ lãnh đạo cho tới dân thường. Các giáo viên ở các trường giáo dục đặc biệt (troubled schools: trường học cho các trẻ em gặp vấn đề trong tâm lý hoặc khả năng nhận biệt) phàn nàn với tôi rằng các bậc cha mẹ ở đây hiếm khi đi họp phụ huynh. Ngược lại, bố Phụng đã nghỉ một ngày công và dành hẳn một ngày lương để bắt xe về họp phụ huynh. Ông tâm sự: “Nếu không đi làm một ngày, tôi mất một khoản tiền lương nhỏ. Nhưng mà nếu các con tôi không được đi học, chúng sẽ không còn cơ hội nào vươn lên trong cuộc sống. Tôi muốn biết được việc học tập ở trường của các con ra sao.” Ông nói thêm “Tôi bảo chúng rằng nhà mình không có đất đai để bố có thể cho các con khi trưởng thành. Nên bố chỉ có thể cho các con cơ hôi học hành mà thôi.” Bỏ qua tất cả điểm khác biệt giữa Việt Nam và Mỹ, có một sự thật chung cho cả hai nước là: Cách tốt nhất để duy trì năng lực cạnh tranh của quốc gia là xây dựng nguồn lực con người. Tôi ước mong sao người Mỹ, đặc biệt là các chính trị gia, có thể học hỏi từ Phụng một điều rằng sức mạnh bền bỉ của chũng ta không phụ thuộc nhiều vào các tàu sân bay mà phụ thuộc vào sự mạnh mẽ của các nhà trẻ, mẫu giáo, ít phụ thuộc vào các vệ tinh gián điệp mà trông chờ vào việc cung cấp tài chính cho các chương trình Pell grants (chương trình trợ cấp của chính phủ dành cho sinh viên có hoàn cảnh khó khăn). Phụng hiểu điều này tốt hơn Quốc hội Mỹ. Hàng ngày, cô bé hướng dẫn các em làm bài tập trước rồi mới đến lượt mình. Thỉnh thoảng, cô bé thức mãi cho tới 11h đêm mới ngãmình xuống giường và 4 tiếng sau lại thức dậy rồi. Vào chủ nhật, Phụng cho phép mình ngủ nướng thêm tí. “Cháu ngủ cho tới 5h mới dậy”, cô bé kể.